28 april Wereld-dag Veiligheid en Gezondheid op het Werk

 

28 april Wereld-dag Veiligheid en Gezondheid op het Werk

28 april is de dag dat door ILO (de Internationale Arbeidsorganisatie, een onderdeel van de

Verenigde Naties) is uitgeroepen tot de dag waarop wereldwijd aandacht wordt besteed aan

Veiligheid en Gezondheid op het werk, kortom de Arbeidsomstandigheden. Deze dag is als

zodanig in 2003 uitgeroepen, maar komt overeen met de eerder al (1996) uitgeroepen

Herdenkingsdag voor werknemers die door het werk zijn overleden of letsel hebben

opgelopen. De Wereld-dag Veiligheid en Gezondheid op het Werk wordt gezien als een

significant middel om bewustzijn te verhogen voor veilige en gezonde werkplekken en

politieke aandacht te krijgen voor arbeid en arbeidsomstandigheden.

Laten we zorgen voor een gezonde psychosociale werkomgeving

Dit jaar ligt de focus van deze dag op de psychosociale omstandigheden in het werk, met als

thema: Laten we zorgen voor een gezonde psychosociale werkomgeving. 1 De psychosociale

werkomgeving wordt bepaald door de manier waarop werk is ontworpen, hoe deze is

georganiseerd en wordt gemanaged en door de organisatorische praktijken die vormgeven

aan de dagelijkse arbeidsomstandigheden. Het is alom bekend dat psychosociale factoren –

zoals hoge werkdruk, taakonduidelijkheid, gebrek aan autonomie in het werk, tekort aan

sociale ondersteuning in het werk – een sterke invloed hebben hoe het werken wordt

ervaren en hebben gevolgen voor de veiligheid, het welzijn en de gezondheid van

werknemers en uiteindelijk op de prestaties in het werk. Aankaarten van psychosociale

arbeidsomstandigheden is dus net ze belangrijk als de aanpak van bijvoorbeeld fysieke,

chemische en biologische arbeidsomstandigheden.

840.000 sterfgevallen per jaar gelinkt aan psychosociale risico’s op het werk

In een recent door de ILO uitgebracht rapport worden psychosociale factoren als hoge

werkdruk, lange werkdagen, baanonzekerheid en intimidatie, in een slecht geleide

werkomgeving, gelinkt aan wereldwijd 840.000 sterfgevallen onder werknemers per jaar. 2 Dit

komt overeen met 5 keer het aantal inwoners van Curaçao en zeker 10 keer het aantal

werkenden op Curaçao. Deze werk-gerelateerde psychosociale risico’s worden voornamelijk

in verband gebracht met hart- en vaatziekten en psychische aandoeningen, waaronder

suïcidale gedachten. Deze psychosociale risico’s zijn wereldwijd jaarlijks ook

verantwoordelijk voor bijna 45 miljoen (voor invaliditeit gecorrigeerde) verloren levensjaren.

Dit weerspiegelt het aantal gezonde levensjaren dat verloren gaat door ziekte, handicap of

vroegtijdig overlijden.

Psychosociale risico’s zijn niet nieuw zijn, maar de arbeidswereld verandert snel en

ingrijpend. Denk maar aan de veranderingen in een kort tijdsbestek in de afgelopen jaren:

verdergaande digitalisering, artificiële intelligentie (AI), thuiswerken en werken op afstand,

een 24 uurs bereikbaarheid door mobiele telefoons, om maar enkele te noemen. Deze

1 https://www.ilo.org/topics-and-sectors/safety-and-health-work/world-day-safety-and-health-work-

2026

2 ILO, The psychosocial working environment: Global developments and pathways for action, Geneva:

International Labour Office, 2026. © ILO.

hebben de psychosociale werkomgeving behoorlijk veranderd en de grens tussen werk en

vrijetijd doen vervagen. Deze veranderingen kunnen bestaande risico’s verergeren of

nieuwe risico’s creëren als ze niet goed worden aangepakt. Tegelijk kunnen de

veranderingen kansen bieden voor een betere arbeidsorganisatie en meer flexibiliteit, en dit

vereist een proactieve aanpak door alle actoren, zowel door de werkgevers en

werkgeversorganisatie, de werknemers en werknemersorganisaties (vakbonden) als de

overheid als instantie die een raamwerk moet creëren voor goede arbeidsomstandigheden

middels wetgeving.

Situatie op Curaçao

Data over arbeidsrisico’s op op het terrein van psychosociale arbeidsbelasting Curacao zijn

moeilijk te vinden. Overigens is dit een werldwijd probleem. Een snelle analyse werd gedaan

bij van de data die beschikbaar zijn bij Optima Arbodienst. Deze data moeten met enige

voorzichtigheid worden geinterpreteerd en zijn moeilijk zomaar te extrapoleren naar de

algemene Curacaose werkbevolking. Dit heeft te maken met het feit dat niet alle

werksectoren aangesloten zijn bij Optima Arbodienst en een oververtegenwoordiging kan

zijn van bepaalde sectoren. Analyse werd gedaan aan de hand van diagnose coderingen bij

elk contact, zowel bij de medische als de psychosociale afdelingen. Er werd alleen gekeken

naar coderingen betreffende psychische klachten. Voorlopig zijn alleen de gegevens over

het jaar 2025 geanalyseerd.

De gegevens liegen er niet om: bijna tweederde (65 %) van de spreekuurcontacten was

vanwege psychosociale probematiek, met onder andere burn out: 4.7 % (bijna 1 van elke 20

contacten), conflicten op werkvloer: 2.6 % (bijna 3 op elke 100 contacten), pesten (bullying)

op het werk: 1.6 % (bijna 2 op de 100 contacten, seksuele intimidatie op het werk: 1.7 %

(bijna 2 op de 100 contacten). Psychosociale risico’s zullen vast wel ook op Curaçao een rol

spelen bij arbeidsverzuim en verminderde prestaties op het werk. In 5.4 % van de contacten

(ruim 1 op de 20 contacten) leidde psychische klachten tot uitstroom bij de werkgever

(afvloeiing, ontbinding, opzegging).

Aanpak psychosociale risico’s

Psychosociale risico’s kunnen op 3 niveaus preventief worden aangepakt: op het niveau van

de inhoud van het werk zelf, op het niveau van de organisatie en beheer van het werk en op

het niveau van het bredere beleid, de praktijken en procedures die het werk aansturen.

De aard van het werk zelf, waaronder de eisen, de verantwoordelijkheden, moet aansluiting

hebben op de vaardigheden en talenten van de werknemer (“the right man on the right job”).

Duidelijke taakomschrijving is van belang.

Hoe het werk wordt georganiseerd en gemanaged is van groot belang. Human Resources

en de direct leidinggevenden hebben een grote rol ten aanzien van taakduidelijkheid,

autonomie in het werk, de werkbelasting, het werktempo en de sociale ondersteuning in het

werk.  

Regelingen en procedures als arbeidsregelingen, werktijdenregelingen, beloningssystemen,

arbeidsomstandighedenregelingen, procedures ten aanzien van geweld en intimidatie op het

werk vormen een kader voor verdere preventie. Hierbij kunnen

werknemersvertegenwoordiging (vakbonden) van groot belang zijn. Uiteraard is het aan de

regering om (wettelijke) kaders te stellen waarbinnen preventief gehandeld kan worden.

Kortom

Psychosociale vormen wereldwijd een bedreiging voor de gezondheid, het welzijn en de

veiligheid op het werk en uiteindelijk de prestatie van werknemers. Zo ook op Curaçao.

Psychosociale risico’s dienen op 3 niveaus preventief worden aangepakt: op het niveau van

de inhoud van het werk zelf, op het niveau van de organisatie en beheer van het werk en op

het niveau van het bredere beleid, de praktijken en procedures die het werk aansturen.

Roland Kock, M.D, LL.M, CIR

Bedrijfsarts en jurist